Yazı İçeriği
Bebeklik döneminden itibaren çocukların dünyayı anlama ve sosyal bağ kurma süreçlerinin en temel mekanizması "ortak dikkat" (joint attention) becerisidir. Ortak dikkat; iki kişinin (örneğin anne ve bebeğin) aynı anda aynı nesneye, olaya veya kişiye odaklanması ve bu odağı paylaştıklarını birbirlerine jest, mimik ya da bakışlarla hissettirmeleridir. Otizm Spektrum Bozukluğu’nun (OSB) en erken ve en belirgin kırmızı çizgilerinden biri bu mekanizmadaki eksikliktir. Özel eğitim süreçlerinde ortak dikkat, tüm akademik ve dil becerilerinden önce ilk ve en önemli hedef olmak zorundadır.
Ortak Dikkatin Sosyal ve Dil Gelişimindeki Rolü
Tipik gelişim gösteren bir bebek, 9-12 aylıkken annesi odadaki bir balonu işaret ettiğinde kafasını o yöne çevirir (ortak dikkate katılım). Ya da ilgisini çeken bir oyuncağı annesine göstererek onun da bakmasını sağlar (ortak dikkat başlatma). Otizmli çocuklarda ise bu üçgen iletişim (Çocuk - Nesne - Yetişkin) döngüsü kırıktır. Çocuk sadece kendi ilgilendiği nesneye bakar, yetişkinin işaret ettiği yönü takip etmez veya elindeki oyuncağı paylaşmak için göstermez. Ortak dikkat gelişmediğinde, çocuk yetişkinin konuşurken neye referans verdiğini anlayamaz. Bu yüzden ortak dikkat eksikliği, dil ve konuşma gelişiminin önündeki en büyük barikattır.
Özel Eğitimde Neden İlk Sırada Yer Almalı?
Bir çocuğa ortak dikkat becerisini kazandırmadan ona renkleri, sayıları veya kavramları öğretmeye çalışmak, temeli olmayan bir binanın çatısını çıkmaya benzer. Çocuk sizinle aynı odağa gelemiyorsa, masaya koyduğunuz eğitim materyaline veya yüzünüze bakmıyorsa, öğrenme süreci başlayamaz. Özel eğitim seanslarında öncelikle çocuğun ilgisini çeken oyuncaklar (ışıklı, sesli balonlar, baloncuk çıkarma oyuncakları) kullanılarak çocukla göz kontağı ve odak birliği kurulur. Çocuk, yetişkinin dünyasına dahil olmayı ve dikkatini paylaşmayı öğrendiği an öğrenme kapıları sonuna kadar açılır; dil terapisi ve davranışsal eğitimler hızla meyve vermeye başlar.