Yazı İçeriği
Özel eğitim süreçlerinde ve ev yaşantısında en çok karıştırılan, bu nedenle de yanlış müdahalelere kurban giden iki durum vardır: Çocuğun sergilediği olumsuz tepkinin bir "duyusal hassasiyetten" mi kaynaklandığı, yoksa bilinçli bir "davranış problemi" mi olduğu. Bir çocuğun alışveriş merkezinde aniden kendini yere atması dışarıdan bakan bir göz için "şımarıklık veya inatçılık" gibi görünse de nörolojik olarak bir hayatta kalma çabası olabilir. Bu ikisinin net bir şekilde ayırt edilmesi, çocuğa uygulanacak terapinin yönünü tamamen değiştirir.
Duyusal Hassasiyet (Sensory Meltdown) Nedir?
Duyusal hassasiyet veya duyusal taşma, çocuğun merkezi sinir sisteminin çevredeki uyaranları (floresan lamba cızırtısı, kalabalık uğultusu, kıyafet dikişi) filtreleyemeyip istila edilmesidir. Çocuk bu esnada bilinçli bir tepki vermez; beynindeki ilkel "savaş veya kaç" mekanizması devreye girer. Çocuk acı çekmektedir ve kendini korumak için çığlık atar, kulaklarını kapatır veya kaçmaya çalışır. Duyusal taşma yaşayan bir çocuğa pekiştireç teklif etmek (örneğin "Sakinleşirsen sana çikolata vereceğim" demek) veya onu cezalandırmak hiçbir işe yaramaz; çünkü çocuk o an dürtülerini kontrol edebilecek bir zihinsel durumda değildir.
Davranış Problemi Nasıl Anlaşılır?
Davranış problemi ise çocuğun net bir amaca ve kazanca yönelik olarak sergilediği, öğrenilmiş eylemlerdir. Çocuk, bir görevi yapmamak (özel eğitim masasından kalkmak), dikkat çekmek veya istediği bir oyuncağı aldırmak için bilinçli olarak ağlar veya direnç gösterir. Davranış problemini ayırt etmenin en kolay yolu, çocuğun tepkisini ve çevreyi gözlemlemektir. Eğer çocuk ağlarken aralardan dönüp size bakıyor mu (seyirci kontrolü var mı)? İstediği nesne verildiği anda ağlaması bıçak gibi kesiliyor mu? Cevabınız evet ise bu bir davranış problemidir ve müdahalede sınır koyma, görmezden gelme, alternatif davranışa yönlendirme gibi pedagojik stratejiler uygulanmalıdır.